Početak nastanjivanja Ozrena, Vozuće i Gostovića krije se daleko u vijekovima. Prve pisane vijesti su tek iz 16. vijeka. Druga vrsta spomenika su materijalni ostaci, koji, naalost, do sada nisu ozbiljnije arheoloki istraivani.
Nesumnjivo je da je u predistorijsko i srednjovijekovno doba ovdje bilo ivota, kao to je to bilo u susjedstvu, preko rijeke Bosne i Spreče (lokaliteti Novi eher i okolina Doboja). Kraj obiluje mnogim gradinama, to upućuje na predistorijske tragove; takođe je mnogo i crkvina, a to opet kazuje da je riječ o ostacima iz rimskog doba.
U selu Gradina, jedan lokalitet se zove Crkvina, a vis u neposrednoj blizini Gradić, zaseok sela Borovci se, takođe, zove Crkvina. Na jednom od brda iznad Stoga su ostaci utvrđenja Grada (Gradine), neposredno pod Gradom je Pazarite, a blizu su i Kaursko brdo i Gradac. U Gostoviću je Kaursko gumno, a pored Grabovačkog potoka Gradina; mjesto u selu Kućice zove se Staro Gradite, a tu je, takođe, vis Gradac.
Mnoge su starine ovoga kraja za koje se moe reći da su iz Srednjeg vijeka; to su, uglavnom, groblja sa stećcima. Naalost, samo je na jednom stećku (Selo Banovići) sačuvan natpis.
Stećke, kao svjedoke toga vremena, nalazimo na cijelom prostoru Ozrena, Vozuće i Gostovića. Narod ih obično zove "mramor", a pripisuje ih Grcima, Čifutima ili divovima. Vjeruje se da je Grke iz ovih krajeva otjerala dugogodinja zima. Ovakvih grobalja ima u selu Bakotiću, na Đeralskom brdu ih je veći broj, ima ih u Donjoj Paklenici na vie mjesta, nalazimo ih u evarlijama, zatim kod kole u Donjem Rakovcu, na molitvitu u Gornjoj Brijesnici, na Pocjelovu, u Gostoviću i jo na mnogim drugim lokalitetima.
Da imena pojedinih naselja ovoga kraja potiču iz daleke prolosti govori nam naziv vrela Perun ispod planine Ozren, koji je, po svemu sudeći, preuzet iz staroslovenske mitologije. Dva naselja ispod sjeverne padine Ozrena zovu se Kakmu i Boljanić, oba naziva postoje u istočnoj Hercegovini, to najvjerovatnije upućuje na stari zavičaj ovdanjeg stanovnitva.
U dolini Krivaje, u naselju Hrge, nađeni su bronzani predmeti, kojima se potvrđuje da su jo u pradavna vremena ovi prostori bili naseljeni stanovnitvom sa visokim stepenom materijalne kulture. Mnogo je predanja i legendi, koje predio vezuje za starine. Takvo je i predanje o imenu planine Klek u Gostoviću, koje se dovodi u vezu sa vremenom čuvene Marije Terezije.
Legenda, naime, govori da je takva valičina, kao to je austrijska carica klekla zadivljena ljepotom krajolika, i tako osta Klek. I naziv planine Udrim potiče iz predslovenskog doba.
Prve pouzdane vijesti o prilikama u ovome kraju su iz 16. vijeka. Godine 1503. u tursko-ugarskom ugovoru o miru pominje se Maglaj, kao vanije utvrđenje na turskoj strani, iz čega se moe zaključiti da je Maglaj, kao grad postojao i ranije. Od tada, Maglaj se pominje kao vanije mjesto i upravno sredite.
Iz pomenutoga vremena su i prve vijesti o maglajskim Srbima. Ferdinand Harbsburki, kao ugarski kralj, spremao se 1529. godine za rat protiv Turaka, te je traio oslonca kod domaćih narodnih vođa da se i oni dignu, obećavajući im nagradu. Tako je on tada pisao i arku od Maglaja, i Jurainu od epča, i nekom vojvodi Hasanu. Da li su arko i njegovi Srbi bili potomci kakvih skoranjih doseljenika, koje su tek doveli Turci, ili su bili predstavnici starog, autohtonog stanovnitva, o tome se pouzdano ne moe nita reći.
Srbi su u 16. vijeku u ovom kraju bili mnogobrojniji i napredni, te u drugoj polovini vijeka podiu manastir Ozren, a u njegovoj daljoj okolini i manastire Vozuću i Gostović. U natpisu o građenju manastira Ozren 1587. godine sačuvano je ime popa Jakova, koji je bio od plemena Marića, o kojima, inače, nema vie tragova. Srba iz 16. vijeka vremenom je nestajalo; iseljivani su i stradali u epidemijama i ratovima, a na njihova mjesta su dolazili drugi, tako da među dananjim stanovnicima najvjerovatnije uopte nema starosjedilaca.
Malo je vijesti o zbivanjima iz 17. vijeka, ali ih ipak ima, a one nam govore o tadanjim etničkim prilikama. Godine 1609. dovreno je ivopisanje manastira Ozren, to je veoma skup posao, a to svjedoči da je kraj tada bio bogat i napredan. Manastir je, zajedno sa cijelom okolinom, ivio u blagostanju do austro-ugarskog rata 1683. - 1699. godine, koji će teko pogoditi cijeli kraj. Iz tog vremena je pomen na rod Komnenovića, koji je odselio u Toplu (Boka), gdje je stigao preko Banjana.
Značajan uticaj na nacionalnu strukturu imali su i austro-turski ratovi 1716. - 1718. i 1736. - 1739. godine. Tokom ovih ratova Austrijanci su dva puta osvajali Maglaj. Najznačajnija epizoda u ratu 1683. - 1699. godine bila je provala austrijske vojske pod princom Eugenom Savojskim dolinom Bosne do Sarajeva 1697. godine. Povlačenjem iz Bosne, princ je sa sobom poveo mnoge katolike, koji su polagali velike nade u uspjeh austrijske vojske i pomagali je, te su se time zamjerili Turcima.
Manjih seoba iz Bosne bilo je već početkom pomenutih ratova, a tekle su prema Dalmaciji, Slavoniji, Sremu i Bačkoj. Seobom iz 1697. godine katolika iz doline Bosne je, uglavnom, nestalo (ostala je samo jedna porodica Antolovića na Visu iznad Bakotića). Vijesti iz toga vremena su rijetke i ture, ali sudeći po činjenici da su stradali mnogi manastiri, kako pravoslavni, tako i katolički, na irem prostoru, moe se bez sumnje reći da je riječ o tekom i nestabilnom periodu. Dok se broj hrićana, uopte, smanjivao, broj muslimana se osjetno povećavao. Poto je Turska izgubila Ugarsku i Slavoniju, iz tih zemalja muslimani su se povlačili u Bosnu, a mnogi od njih su naselili sela oko rijeke Bosne, Krivaje i Spreče. Jedini pouzdan podatak iz toga doba je o selu Maglajani i Lijevče polju, koje se pominje pod tim imanom 1718. godine. Po jednom opisu Bosne iz 1716. - 1718. godine Maglaj je nevelika tvrđava i ima pograđe od oko 50 kuća, na planini Ozrenu je istoimeni manastir, planina je gusto naseljena i to uglavnom pravoslavnim ivljem, a pominju se i manastiri Vozuća i Gostović.
Tokom 17. vijeka, a poslije pomenutih ratova, nije bilo većih ratnih stradanja, ali su epidemije kuge zatirale mnoga ognjita. Bosnu je kuga u 18. vijeku pohodila nekoliko puta. Narodno predanje govori da su Srpska Rječica i Trbuk prije kuge bila muslimanska naselja, a da su muslimani iz Donje Paklenice odselili u selo ije, preko Bosne. Tada je, vjerovatno, stradalo i srpsko stanovnitvo na Ozrenu, neki su odselili, a neki izumrli, ali ipak nije dolo do naruavanja etničke strukture, jer su i novonaseljeni bili pravoslavci iz Stare Hercegovine. Među ozrenskim Srbima uopte nema starosjedilaca, rijetki su rodovi, koji o sebi i misle da su stranci, a njihove tvrdnje su nejasne. I najbolje očuvana predanja o porijeklu ne seu dublje od 18. vijeka.
|
oji je istorijski podlozen) o Ozrenu da posaljemo domacinu a on ce da doda sve podatke na sajt. Mislim da bi pomogle i stare fotografije jer i to je dokument koji zapisuje istoriju to znaci u danom trenutku zaustavi vrijeme. Ja bi imao jednu malu primjedbu. Dali bi bilo moguce povecati pismo jer ovako sitno napisano se cita dosta tesko a vecinom ljudi kada to vide odu sa tog texta a to je steta. 